Η Τεχεράνη έμοιαζε ανήσυχη εκείνο το απόγευμα του Σεπτεμβρίου. Στους δρόμους της πρωτεύουσας, ανάμεσα στις σκιές της εξουσίας και τις φωνές των ανθρώπων, μια νεαρή γυναίκα ονόματι Mahsa Amini —ή όπως την φώναζε η οικογένειά της, Jina, που στα κουρδικά σημαίνει «ζωή»— έμελλε να γίνει σύμβολο ελευθερίας.
Γεννημένη στις 21 Σεπτεμβρίου 1999, στην επαρχία του Κουρδιστάν, μεγάλωσε σ’ ένα ταπεινό αλλά δεμένο οικογενειακό περιβάλλον. Η Jina ήταν ήσυχη, ονειροπόλα, έτοιμη να ξεκινήσει πανεπιστημιακές σπουδές και να χαράξει τη δική της πορεία. Ο πατέρας της είχε ανοίξει μια μικρή μπουτίκ για εκείνη — ένα σημάδι εμπιστοσύνης στο μέλλον της. Όμως το μέλλον αυτό κόπηκε βίαια.
Η σύλληψη
Ήταν 13 Σεπτεμβρίου 2022 όταν η Jina, μαζί με τον αδελφό της, έφτασαν στην Τεχεράνη για να επισκεφθούν συγγενείς. Μόλις βγήκαν από τον σταθμό του τρένου, η Gasht-e Ershad, γνωστή και ως «αστυνομία ηθικής», τους πλησίασε. Οι πράσινες στολές, οι βαριές ματιές και οι ψυχρές εντολές σήμαναν την αρχή του τέλους.
Η κατηγορία ήταν «ακατάλληλη ενδυμασία». Οι αστυνομικοί υποστήριξαν πως θα τη μετέφεραν για «σωφρονιστικό μάθημα» σχετικά με το πώς πρέπει να ντύνονται οι γυναίκες δημοσίως. Ο αδελφός της διαμαρτυρήθηκε, εξηγώντας ότι είχαν μόλις φτάσει και δεν γνώριζαν τις νέες οδηγίες. Οι απαντήσεις που έλαβε ήταν βία και ψυχρότητα. Αυτόπτες μάρτυρες ανέφεραν ότι η Jina ξυλοκοπήθηκε άγρια μέσα στο βαν της αστυνομίας. Λίγες ώρες αργότερα, θα κατέρρεε στο κέντρο κράτησης.
Ο θάνατος και η συγκάλυψη
Το νοσοκομείο ανακοίνωσε επίσημα «καρδιακή ανακοπή» και «εγκεφαλικό επεισόδιο». Οι κυβερνητικοί ιατροδικαστές μίλησαν αργότερα για «πολλαπλή ανεπάρκεια οργάνων λόγω εγκεφαλικής υποξίας» και συνέδεσαν το συμβάν με μια παλιά εγχείρηση στον εγκέφαλο.
Η οικογένεια αντέδρασε σθεναρά. Η εγχείρηση είχε γίνει πριν πάνω από δέκα χρόνια και δεν είχε προκαλέσει ποτέ προβλήματα. Οι Αmini δεν πίστεψαν ποτέ την επίσημη εκδοχή — και δεν τους επετράπη ούτε καν να δουν το σώμα της κόρης τους. Φωτογραφίες από το νοσοκομείο, που κυκλοφόρησαν σύντομα, φανέρωναν τραύματα στο κεφάλι της. Η αλήθεια ήταν πλέον αδύνατο να θαφτεί.
Η σπίθα που έγινε εξέγερση
Η πρώτη φλόγα άναψε στην Κουρδιστάν, στην κηδεία της. Ανάμεσα στους λόφους και τον θρήνο, οι φωνές ξέσπασαν: «Jin, Jiyan, Azadî» – «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία».
Γυναίκες έβγαλαν τις μαντίλες τους, άνδρες στάθηκαν δίπλα τους. Το πένθος μετατράπηκε σε εξέγερση. Όταν οι δυνάμεις ασφαλείας προσπάθησαν να καταστείλουν το πλήθος, το κύμα απλώθηκε σε όλο το Ιράν. Έφηβοι, εργάτες, θρησκευόμενοι και άθεοι, Κούρδοι, Άραβες, Αζέριδες, ακόμη και Σιίτες, ενώθηκαν στη φωνή για δικαιοσύνη. Το σύνθημα της κηδείας έγινε το σύνθημα ενός ολόκληρου έθνους που αρνούνταν να σωπάσει.
Η χώρα που έβραζε
Μέσα σε λίγες εβδομάδες, το Ιράν συγκλονίστηκε από τη μεγαλύτερη κοινωνική αναταραχή μετά την επανάσταση του 1979. Πάνω από 20.000 άνθρωποι συνελήφθησαν. Τουλάχιστον 500 σκοτώθηκαν. Όμως κάθε νέα απώλεια γεννούσε περισσότερη οργή, περισσότερη αμφισβήτηση, περισσότερη ελπίδα.
Για μια στιγμή, φάνηκε πως κάτι αλλάζει. Οι γυναίκες κυκλοφορούσαν χωρίς την υποχρεωτική μαντίλα, η Gasht-e Ershad εξαφανίστηκε από τους δρόμους, και οι φήμες μιλούσαν για πιθανή αλλαγή του νόμου. Αντί αυτού, το καθεστώς αντεπιτέθηκε.
Τον Ιανουάριο του 2023 ανακοινώθηκαν αυστηρότερες ποινές για όσους παραβιάζουν τον κώδικα ενδυμασίας· τον Μάρτιο, οι δρόμοι γέμισαν κάμερες παρακολούθησης· και τον Ιούλιο, η Gasht-e Ershad επέστρεψε, θυμίζοντας πως τίποτα δεν είχε τελειώσει.
Η Mahsa Amini δεν ήταν επαναστάτρια. Ήταν μια νέα γυναίκα που ήθελε να ζήσει. Όμως ο θάνατός της έγινε σύμβολο μιας γενιάς που δεν θα δεχτεί πια τη σιωπή.
Το όνομά της έγινε σύνθημα, η εικόνα της έγινε σύμβολο. Και το αίτημα των δρόμων — «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» — συνεχίζει να αντηχεί σε κάθε φωνή που ακόμη τολμά να μιλά.
Comments
Post a Comment